Categorie: Systemisch werk

  • Waarom is innerlijke rust van belang als je onderdeel bent van een groep?

    Waarom is innerlijke rust van belang als je onderdeel bent van een groep?

    Welk verband hebben leiderschap en groepsweefsel met elkaar?

    Als je een leidende positie hebt binnen een groep, als je manager , teamleider, ondernemer met personeel of docent bent, zijn mensen in je groep van jou afhankelijk. Jouw innerlijke staat resoneert direct ( onbewust ) met het weefsel van jouw groep. Elke persoon die deel uit maakt van je groep is ingebonden in het weefsel dat jullie met elkaar vormen. Je kan het zien als een energetisch tapijt, geweven uit alles wat jullie met elkaar meebrengen. Bewust en onbewust.

    Hetzelfde geldt voor mensen, die anderen begeleiden in een (groei-) proces, zoals coaches.Ook hier ontstaat door het proces een steeds inniger verband tussen twee mensen, die een weefsel vormen.

    Op de werkvloer meldt dit weefsel zich vooral als alles heel goed gaat, dan ervaart iedereen in de groep dat het stroomt, dat er voldoende energie is dat het werk vlot en dat de onderlinge relaties fijn aanvoelen.

    Het meldt zich ook als er moeilijkheden zijn, dan toont het zich in de vorm van gedoe, weerstand, conflicten en werkprocessen, die stroef verlopen.

    Jouw innerlijke houding als leider of coach

    Jouw innerlijke houding als leidinggevende, leider,baas, coach of docent beïnvloedt het gedrag van het weefsel  van je groep en je cliënt zowel in positieve als ook in negatieve zin.
    Als jij je ten allen tijde innerlijk kan verbinden met een plek waar jij rust en inspiratie uithaalt heeft dat een positieve effect op de groep en je cliënt. Zelfs als de groep of de cliënt  hier niets van weet.

    • Rust jij in jezelf?
    • Zie je in conflict situaties altijd meerdere opties om het conflict ruimte te geven?
    • Of wordt je door het weefsel meegenomen in tunnelvisie?
    • Zou je graag meer bij jezelf, in je kracht, leiding willen geven?
    • Heb jij een innerlijke rustplek, en inner sanctuary ?
    • Kan jij je ten allen tijde met je innerlijke rust verbinden? Ook als het om je heen stormt?


    DOEN:

    De tijd tussen kerst en oud en nieuw leent zich bij uitstek om even stil te staan, de aandacht naar binnen te richten en te reflecteren over het afgelopen jaar.

    Uitzoomen & opladen

    Even uitzoomen, afstand nemen van het alledaagse en je met eigen innerlijke krachtbronnen en rustplekken te verbinden. Die hebben we allemaal, meestal laden ze zich (onbewust) op, als je dingen doet waar je plezier aan beleeft. Als je genoeg rust hebt en actief tijd vrijmaakt om je batterijen op te laden.

    Dat doe je met je mobiel toch ook elke avond?

    Hoe?

    In de tradities, die bestonden voordat het merendeel van de Europese bevolking vrijwillig of onder (zachte) dwang zich tot het christendom bekeerden, werden de dagen tussen de jaren als heilig beschouwt.

    In sommige regio’s in de Alpen, onder andere in Zwitserland was het tot in de jaren zestig van de vorige eeuw gebruikelijk dat alle (boeren) vrouwen tussen 25 december en vijf januari geen werk verrichten. Dus niet kookten, wasten, of het huishouden deden. In plaats daarvan gingen ze met allerlei lekkers dat ze in de weken daarvoor hadden bereid bij elkaar op bezoek om te nixen, verhalen te vertellen en op te laden. In de heilige dagen was er ruimte voor deze vrouwen om afstand te nemen van hun hard werkende bestaan en gezamenlijk te reflecteren, misschien keuzes te maken hoe ze de dingen in het komende jaar anders wilden doen.

    Ik nodig jou uit om naast feest te vieren, dierbaren te beschenken en Netflix series te binge watchen  een moment voor jezelf in te plannen:


    Een moment waar jij jezelf onderdompelt in niets doen, je ziel te laten vieren en helemaal niets maar dan ook niets van jezelf verwacht. Op zoek te gaan naar een plek binnen jezelf waar je rust ervaart, waar je kan opladen en kracht tanken.

    Een moment voor jezelf….

    Zorg dat je telefoon uitstaat en dat je een paar uurtjes niet gestoord wordt.

    Steek een kaarsje aan, neem een kop thee met een lekker koekje en doe niets.

    Het klinkt makkelijker dan het is. Je zult misschien ervaren dat je in je hoofd nog steeds bezig bent met analyseren, evalueren, plannen, jezelf op je kop geven, jezelf prijzen, invullen wat je vanochtend hebt gedaan of wat je vanavond wilt doen.

    Dat mag allemaal, zolang je jezelf toestaat om telkens weer terug te komen bij je voornemen niets te doen en te denken. Telkens als je de neiging hebt om iets te willen doen, herinner jezelf vriendelijk dat je juist niets wilde doen….. Kijk in de kamer rond, luister naar de achtergrond geluiden , snuif even de lucht in je kamer op, adem een paar keer diep in en uit en geef je opnieuw over aan het nietsdoen.

    Na een paar uur, als je genoeg hebt van het niets doen stel jezelf onderstaande vragen:

    • Wat heb je ervaren?
    • Beleeft?
    • Zou je deze ervaring(en) willen verder ontwikkelen of onderzoeken?
    • Wat zouden deze ervaringen kunnen bijdragen? Aan je werk? Aan je dagelijkse bestaan?Aan de groep waarvan je deel uitmaakt?

    Wil je meer weten hoe jij innerlijke rust in je dagelijkse leven kunt integreren?

    Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief van de systemische blik :

    https://www.desystemischeblik.nl/contact/​​​

  • Wat is systeem fenomenologisch waarnemen

    Wat is systeem fenomenologisch waarnemen

    Systeem fenomenologisch waarnemen is volstrekt anders dan waarnemen in het dagelijks leven…

    en ook weer niet.

    Iedereen bezit een systemisch zintuig en weet waar bijvoorbeeld de goede plek voor hem/haar in een groep of organisatie  is. Iedereen voelt bij grote collectieve prestaties of bijeenkomsten weleens dat zijn/haar haartjes recht overeind staan. bijvoorbeeld bij de Nederlandse dodenherdenking, of het zingen van het Wilhelmus bij de huldiging van een sporter bij de olympische spelen. Dat zijn waarnemingen waar jezelf resoneert met een systeem.

    Scholen van systeem fenomenologisch waarnemen 

    De manier waarop je systeem fenomenologisch waarnemen kan scholen is in eerste instantie bewustwording van de verschillende kanalen, die dit zintuig bevat.

    Bewustwording van het lijf (lichaamsbewustzijn), het vermogen om in de ruimte om je heen en binnen jezelf en gevoel van ruimtelijk positionering waar te nemen (spatial awarenes) en perceptie.

    Perceptie bij systeem fenomenologisch waarnemen 

    Perceptie betekent letterlijk waarneming. Dit proces gaat gepaard met interpretatie, selectie en organisatie van zintuiglijke informatie.

    Systeem fenomenologisch waarnemen is iets wat in de praktijk geoefend wordt, je kan het je niet theoretisch eigen maken, omdat het waarnemen met je lijf gebeurt.

    De meeste ervaren opstellers hebben door jarenlang opstellingen te begeleiden hun geheel eigen manier van waarnemen middels learning by doing ontwikkelt.

    Systemisch waarnemen heeft drie componenten:

    • Lichaamsbewustzijn
    • Spatial awareness
    • Een veelvoud aan factoren die onze perceptie beïnvloeden: informatieverwerking in het brein, sensitiviteit, empathisch vermogen, leerstijlen, je relatie met je eigen zintuigen, collectieve verstrikking, trauma, innerlijke houding, mate van bewustzijn, wereldbeeld en meer.
  • Gebruik jij Sjamanisme in je opstellingen?

    Gebruik jij Sjamanisme in je opstellingen?

    Meestal niet.Soms neem ik  mijn trommel mee naar opstellingsdagen. Bij het begin van en opstellingen dag zing en trommel ik dan bijvoorbeeld voor alle buitengesloten, vergeten en niet geëerde personen in een systeem, in deze streek , in de achtergronden van de personen die vandaag aanwezig zijn.

    Dit komt voort uit mijn ervaringen als Shamanic practioner : Er zijn in elk systeem  altijd personen , die uit welke,  toen ook oprecht gevoelde en genomen  besluiten,  buitengesloten zijn. Zij zijn maken hoe dan ook onderdeel uit van deze systemen.

    Elk systeem heeft in de diepte maar een doel: Alles en iedereen hoort erbij.

    Middels zingen en trommelen (is in feite een vorm van bidden) schep ik ruimte voor deze buitengesloten leden van een systeem om zich welkom te voelen  en zich in de opstelling te laten zien.

    Soms voegt dit het ontbrekende stukje toe, dat een systeem een beetje completer wordt en zijn zelf herstellend vermogen een extra boost krijgt.

     

  • Hoe kan een opstelling helpen  als je op je werk niet lekker in je vel zit?

    Hoe kan een opstelling helpen  als je op je werk niet lekker in je vel zit?

     

    Middels een opstelling kan je in de ruimte zichtbaar maken wat eventuele onderliggende dynamieken zijn, dynamieken in het weefsel (of veld) van een team of een organisatie die het geheel beïnvloeden zonder dat wij in de dagelijkse praktijk hier zicht op of een bewustzijn over hebben.

    Misschien voel jij wel niet lekker in je vel omdat jij nu de baan hebt van iemand die op een systemisch niet evenwichtige manier uit de organisatie is weggegaan( bijvoorbeeld door: ontslag op staande voet, fraude, of enige vorm van machtsmisbruik).

    Je lijf pikt de signalen uit het weefsel op en signaleert: Hier is iets in onevenwicht!!! Dat kan jij ervaren als op je werk niet lekker in je vel zitten. Deze resonantie heeft niets met jou als persoon te maken maar met het veld waarin jij je begeeft op je werkplek. Omdat wij mensen ook een energetisch veld hebben is het zelfs mogelijk dat jij deze gevoelens of sensaties mee naar huis neemt, ondanks ze eigenlijk op je werk thuis horen.

  • Wat zijn systemische opstellingen?

    Wat zijn systemische opstellingen?

    Systemische opstellingen: een methodiek, die het mogelijk maakt om grotere verbanden waar te nemen, onderstromen in kaart te brengen en naar oorzaken van (hardnekkige) patronen te kijken.

    Opstellingen werken in een ruimtelijke omgeving, in het echt: op tafel, in de ruimte en in de innerlijke verbeelding: in je innerlijke ruimte.

    De drie basis wetmatigheden

    • ORDENING in de tijd
    • BINDING tussen leden van een levend systeem
    • BALANS in uitwisseling

    bepalen in hoge mate of een systeem wel of niet evenwichtig kan functioneren.

    Elk levend systeem is dynamisch en interactief met andere systemen.

    Systemische interventies kunnen een impuls tot duurzame verandering in een systeem faciliteren: Een van de meest effectieve is het constateren van de werkelijkheid zoals die is.

  • Hoezo is jouw manier van  systemisch werken anders dan bij anderen?

    Hoezo is jouw manier van systemisch werken anders dan bij anderen?

    Voordat ik de opleiding familie-en organisatieopstellingen bij het Bert Hellinger Instituut in Groningen in 2002 heb gevolgd praktiseerde ik al een aantal jaren Sjamanisme. Dit heeft mijn kijk op systemen en hun dynamieken beïnvloed.

    Inheemse volkeren hebben een holistisch wereld beeld, zij gaan ervan uit dat alles onderling verbonden is. En met alles bedoel ik alles: Niet alleen mensen, maar ook dieren, planten, planeten, voorwerpen en principes (denkbeelden en concepten).Verbonden op het niveau van de ziel.

    Dat ook elementen van de natuur een ziel hebben, eventueel dezelfde dynamieken  volgen als menselijke systemen, wordt in de meeste systemische opstellingen niet meegenomen (uitzonderingen nagelaten).

  • Werk je op locatie?

    Werk je op locatie?

    Ja, ik vindt het leuk om teams en organisaties op de plek te bezoeken waar zij gevestigd zijn.

    Een plek heeft systemisch gezien ook een verhaal.

    Zit een onderneming al sinds de oprichting op dezelfde locatie ? Of zijn er ondertussen verschillende vestigingen op diversen locaties? Zat er eerst een ander bedrijf of een  andere onderneming in het pad  op de huidige locatie? Wat is de geschiedenis van het gebouw , waarin de onderneming gevestigd is?

    Zulke vragen en hun antwoorden kunnen van invloed zijn hoe het een bedrijf of onderneming vergaat. Systemisch bekeken heeft alles wat een impact in de geschiedenis heeft veroorzaak mogelijk gevolgen voor het heden en de toekomst.

    Ook een locatie.

  • Vrouwen moorden ook  

    Vrouwen moorden ook  

    Vrouwen moorden ook  

    “Vrouwen moorden ook” , is nou niet bepaald een zin, waarvan je verwacht dat er een opbeurend verhaal achter schuilt. Toch is deze zin verantwoordelijk voor ongekende ontspanning, rust en blijmoedigheid in mijzelf en ons gezin.

    Hij belichaamt het sluitstuk van een jarenlange zoektocht naar de oorzaak van het gedrag en de leermoeilijkheden van onze zoon. Hij verklaart voor mij veel van de spanningen, welke regelmatig ook in de relatie tussen mijn man en mij, tussen onzer twee kinderen en tussen het gezin en de buitenwereld ( school, vriendschappen en op de werkvloer) aan de orde waren.

    Het kwaad

    Het kwaad is betrekkelijk, dat weet ik, na 26 jaar mij met menselijk gedrag en emoties te hebben bezig gehouden. Het kwaad komt in alle vormen en kleuren voor, is altijd relatief en behelst niet per sé het tegenovergestelde van het Goede.

    Op zielsniveau bestaat geen moreel. Hoe diegene, die een ander het etiket “ kwaad “ opplakt de werkelijkheid om hem heen waarneemt, hoe zijn normen en waarden in zijn innerlijk vertegenwoordigd zijn, daarin ligt de sleutel, wat er met het kwaad bedoeld wordt.

    Ooit heeft een textielhandelaar in Ierland aan mij uitgelegd, dat de kleur zwart in wel 264 verschillende schakeringen voorkomt. Hetzelfde geldt voor het kwaad. Voor iedereen is het datgene, wat zo onvoorstelbaar verschrikkelijk is ,dat het niet met naam genoemd mag worden.

    Ik heb in een familieopstelling, in een seminar over leermoeilijkheden, bij het Bert Hellinger Instituut, welke begeleid werd door Bibi Schreuder, voor het eerst in mijn leven mogen meemaken, wat het kwaad in mij en mijn familie betekende:

    Opstelling over leermoeilijkheden

    Al sinds ik 10 jaar geleden in een levensveranderende opstelling het lot van mijn moeder en haar vader mocht aanschouwen en meebeleven, houdt de dynamiek tussen dader en slachtoffer mij bezig.

    Ondanks dat ik mijn hele leven lang heb geweten, dat mijn Opa van moeders kant in de tweede wereldoorlog bij Stalingrad is gevallen, heb ik tot voor kort niet beseft hoe diep dit gebeuren in mijzelf en onze zoon zijn sporen heeft nagelaten.

    Ook al hield ik me al zo lang bezig met mijn achtergrond, ik nam het sneuvelen van Opa in de slag om Stalingrad als “passief” waar. Tenslotte was hij de dader, de Duitse Nazi officier, die tientallen slachtoffers op zijn geweten had, net als zoveel van zijn medestrijders. Er heerste toen in heel Europa oorlog.

    Jarenlang  heb ik zitten puzzelen over het gegeven, dat in de opstelling naar voren kwam, dat al zijn slachtoffers vrouwen waren. Normaliter zie je in een oorlogsopstelling soldaten, officieren en slachtoffers, welke in de meeste gevallen man zijn. Er was naar mijn weten ook geen sprake van wraakacties of verkrachtingen.

    Ik heb mijn gebrek aan informatie toen geaccepteerd en aangenomen, dat er op de Ruslandveldtocht, wel het een en ander verschrikkelijks gebeurd moest zijn, waarbij vrouwelijke slachtoffers gemaakt werden.

    De slag om Stalingrad

    Aan mijn onwetendheid kwam een eind toen ik op een dag, ongeveer 1,5 jaar geleden, samen met onze zoon een uitgebreide documentaire zag over de Slag om Stalingrad. Het was niet de eerste en zou ook niet de laatste zijn.

    Sinds onze zoon kan lopen en praten heeft hij een duidelijke voorkeur voor wapens en oorlog, wat mijn man en mij ( in hart en nieren pacifisten ) aanspoorde om telkens weer naar deze fascinatie te kijken en een manier te vinden om ermee om te gaan.

    Wij hebben ondertussen begrip en bewondering voor deze twee grote passies in het leven van onzer zoon. Dat hij zowel van moeders- als ook aan vaderskant met voorouders verbonden is, welke sterk door de tweede wereldoorlog beïnvloed en getraumatiseerd waren (als ze het al overleefd hadden) was mij , als moeder wel bekend, maar niet bewust.

    Ook 70 jaar na afloop heeft de oorlog ook mij als vrouw en moeder op zielsniveau nog steeds in zijn ban. Niet meer in een wurggreep, zoals in de eerste 30 jaar van mijn bestaan, maar hij is nadrukkelijk aanwezig.


    Opa’s lot

    Doordat onze zoon zo hardnekkig aan zijn interesse voor oorlogsdocumentaires vasthield, kwamen wij eindelijk meer te weten over mijn Opa en zijn bijzondere lot. In deze documentaire leerden wij weer en nieuw aspect van de Tweede Wereldoorlog kennen, dat ons tot dan toe onbekend was.

    Veteranen waren aan het woord, Russische net zo goed als Duitse.“Het ergste was”, vertelde een Duitse officier, nu achter in de tachtig, ”dat de Russen een hele divisie vrouwelijke soldaten en officieren in de strijd stelden.

    De ontzetting, van de Duitse soldaten, die ontdekten dat ze tegen vrouwen moesten vechten was zo groot, dat velen deserteerden.”

    Een Russische veterane aan het woord

    Een Russische veterane, een vrouwelijke officier, vertelde, dat het een bewuste keuze van de Russische legerleiding was geweest, om alleen vrouwen in deze bepaalde slag in te zetten, omdat ze dondergoed wisten, dat het funest voor de moraal van de vijand moest zijn, als ze erachter kwamen tegen wie ze moesten vechten.Zo hoopte de legerleiding  een stap dichter bij de overwinning te komen.

    Dat dat voor mijn opa ,welke als officier in deze veldslag moest vechten, zo “onverteerbaar” was, dat zijn ziel nog 70 jaar na zijn overlijden verstrikt gebleven is met de ziel van diegene, welke hem heeft omgebracht, werd mij in de weken na de opstelling over Leermoeilijkheden duidelijk:


    Mindset

    Zijn ‘mindset’, gevormd door de indoctrinatie van de Nazi’s met het vrouwen- en moederbeeld van toen was dermate star, dat het idee alleen al, van vrouwen die moorden, met het etiket : ‘ Kwaad’, bestempeld werd.

    Vrouwen moorden ook transgenerationele verstrikking opstellingen systemisch werk Sabine Obermayr-Adamzek

    Man en vrouw in 1942

    De taken van man en vrouw waren in de ideologie van de Nazi’s zeer precies gedefinieerd. Vooral de rol van moeder was voor de vrouw van essentieel belang.

    De man was de kostwinnaar en beschermer van het gezin, terwijl de “natuurlijke” taak van de vrouw was, zo veel mogelijk kinderen te baren om de volksgemeenschap te dienen, omdat zij zo ervoor zorgde, dat het “Arische” ras kon groeien.

    “De vrouw heeft de taak mooi te zijn en kinderen te baren. De man zorgt voor voedsel en verslaat de vijand”{1}

    Vooral dat laatste was het, wat mijn Opa niet kon rijmen met de soldaten, die in deze veldslag tegenover hem en zijn mannen stonden, voor hem was het gewoon ondenkbaar, dat vrouwen de rol van vijanden verslaan op zich konden nemen.

    “Jij bent het kwaad “


    Doordat de representant van de ‘leermoeilijkheden van onze zoon’ in de opstelling tegen de representant van mijn opa zei: “Jij bent het kwaad”, en de representant van mijn opa daarop antwoorde: “Nee, jij bent het kwaad”.

    Dit  heeft mede met de opmerking van een andere representant in de opstelling aan mijn adres: “Jij moet alles onder controle houden”, bij mij tot het inzicht geleid, dat ‘de leermoeilijkheden’ alleen konden staan voor een dader, die een leven heeft genomen, het leven van mijn opa.

    Logisch eigenlijk, als je bedenkt, dat het in een veldslag gebeurde, waaruit opa niet meer levend vandaan is gekomen.


    Dader en slachtoffer

    Het besef, dat hij niet alleen een dader, maar op het einde ook een slachtoffer is geweest, was voor mij volstrekt nieuw en uiteindelijk heerlijk bevrijdend.

    Het feit, dat nu eindelijk de buitengesloten persoon, ‘de moordenares’ wie uiteraard ook bij ons systeem hoort, gezien werd, heeft daar onmetelijk aan bijgedragen.

    Omdat Opa, gevormd door de maatschappij waarin hij was opgegroeid zo vast zat in zijn ‘geloofsovertuigingen’, kon hij de vrouw die zijn dood werd niet als persoon waarnemen, maar werd zij gereduceerd tot het ” Kwaad”.

    Zo kon ook de Russische soldate, opgevoed met haar ideologie en de Russische oorlogsindoctrinatie, in mijn Duitse Opa alleen het “Kwaad” zien.

    Zo zaten deze twee zielen aan elkaar vast en beïnvloedden vanuit een ander veld mijn waarneming, mijn gedrag, het zijn van onze zoon en de interactie tussen ons.

    Vrede

    Dat na afloop van de opstelling, de representanten van mijn opa en van de leermoeilijkheden elkaar omhelsden, was mij bijna ontgaan. Bibi, de begeleidster, tikte mij even op de schouder om mij erop te attenderen dat zich achter mijn rug iets belangrijks afspeelde.

    Daardoor kon ik (met mijn, door jarenlange oefening in het waarnemen van energieën getrainde zintuigen), voelen dat de twee zielen, eerst nog verstrengeld samen naar de vloer zinkend, met behulp van de fysieke omhelzing vrede hadden gevonden.

    Ze maakten zich van elkaar los, om ieder voor zich in de aarde te vloeien en rust te vinden.

    Vrouwen moorden ook

    Dat beeld en de zin : “Vrouwen moorden ook “ is in de maanden na de opstelling een grote hulp voor mij geweest, als een soort mantra herhaalde ik het innerlijk telkens, als ik weer een keer tegen het gedrag van onzer zoon aanliep.

    Ondertussen is het op de achtergrond geraakt. Ik heb in de weken na de opstelling tegen onze zoon gezegd, dat de Russen een belangrijke rol in onze familiegeschiedenis speelden. Vervolgens hebben we voor deze Russische vrouw en de andere slachtoffers een kaars gebrand en ze gevraagd vriendelijk naar ons te kijken.

    Ons gezin hoeft nu niet meer ”in de oorlog” te leven. 

    De wegen van de ziel zijn wonderlijk

    Sindsdien hebben wij geen een oorlogsdocumentaire meer gezien. Wat zijn de wegen van de ziel toch wonderlijk. Ik buig voor al onze voorouders en ben heel dankbaar dat het leven verder is gegaan, met het hernieuwde besef, dat wij allemaal , zowel de doden als de levenden met elkaar verweven zijn in het tapijt van het alles, wat is.

    “De vrouw heeft de taak mooi te zijn en kinderen te baren. De man zorgt voor voedsel en verslaat de vijand”{1} Citaat uit: Schneider, Wolfgang: Frauen unterm Hakenkreuz, Hamburg 2003, Seite15.

    Deze tekst verscheen als artikel over transgenerationele verstrikking in het Bert Hellinger Magazine, 2013
  • Frauen töten auch

    Frauen töten auch

    Sabine Obermayr-Adamzek

     (Erschienen im Bert Hellinger Magazin, Niederlande 2013)

     

    „Frauen töten auch“ ist kein Satz von dem man annimmt, dass sich dahinter eine erhebende Geschichte versteckt. Und doch ist er verantwortlich für noch nie erlebte Entspannung, Ruhe und Fröhlichkeit in mir und meiner Familie. Er verkörpert den

    Schlussstein einer jahrelangen Suche nach den Ursachen des Verhaltens und den Lernschwierigkeiten unseres Sohnes. Er erklärt für mich auch viele der Spannungen, welche zwischen meinem Mann und mir, zwischen unseren zwei Kindern , zwischen unserer Familie und der Außenwelt ( Schule, Freundschaften und am Arbeitsplatz) immer wieder auftraten.

    Das Böse

    Das Böse ist relativ, das weiß ich unterdessen , nachdem  ich mich schon mehrere Jahrzehnte mit menschlichen Gefühlen, Verhaltensweisen und Wahrnehmung auseinandersetze. Es erscheint in allen Farben und Formen und ist nicht immer das Gegenteil vom Guten. Auf der Seelenebene gibt es keine Moral. Wie derjenige, der das Gegenüber als das Böse bezeichnet, die Wirklichkeit um sich herum wahrnimmt, wie seine Wertvorstellungen und Normen in seinem Inneren ausgebildet sind, darin liegt der Schlüssel zu demjenigen, was jeweils mit dem Bösen gemeint ist. Vor vielen Jahren hat ein Textilhaendler in Irland mir erklärt, dass die Farbe Schwarz in 264 verschieden Schattierungen auftritt. Dasselbe trifft auf das Böse zu. Für jeden ist es genau dasjenige, das so fürchterlich ist, dass man es nicht beim richtigen Namen nennen darf .

    Ich hatte in einem Seminar über Lernschwierigkeiten und ADHD, am Bert Hellinger

    Institut in Groningen, Holland, das durch Bibi Schreuder begleitet wurde, zum ersten Mal in meinem Leben die Ehre anzuschauen und mit zu erleben, was das Böse in mir und meiner Familie bedeutet:

    Seit ich in einer Lebens verändernden Familienaufstellung vor 10 Jahren das Schicksal meiner Mutter und Ihres Vaters sehen und miterleben durfte, beschäftigt mich die Dynamik zwischen Täter und Opfer. Obwohl ich mein ganzes Leben gewusst habe, dass mein Opa von Mutters Seite im zweiten Weltkrieg bei der Schlacht um Stalingrad gefallen war, habe ich nicht ansatzweise geahnt, wie tiefe Spuren sein Schicksal in mir und unserem Sohn hinterlassen hat. Jahrelang habe ich mich mit meinem Hintergrund auseinandergesetzt und nie ist mir aufgefallen, dass ich die Aussage : „Er ist im Krieg geblieben, bei Stalingrad gefallen“, immer als passive Handlung verstanden und empfunden habe.

    Im Sprachgebrauch gab es nur diese passive Form. Auf der anderen Seite war mir nach der ersten Familienaufstellung sehr klar, dass er ein Täter war, schlussendlich war er ein Nazioffizier, der im Krieg etliche Opfer verursacht hat, wie viele seiner Kameraden auch, es war schließlich Krieg. Ich hab mich jahrelang immer wieder darüber gewundert, dass aus der Aufstellung ganz deutlich ersichtlich war, dass alle seine Opfer Frauen waren. Gewöhnlich sieht man in einer Aufstellung über den Krieg Soldaten, Offiziere und Opfer, die männlich sind. Soweit ich wusste, hatte mein Großvater auch nicht an Vergeltungsaktionen oder Vergewaltigungen teilgenommen.

    Ich akzeptierte mein Mangel an Wissen und habe mir gedacht, dass auf dem Russlandfeldzug wohl, das eine oder andere unvorstellbar Grässliche passiert sein musste, bei dem auch Frauen umgekommen waren. Damals ließ ich es dabei. Meine Unwissenheit war vor ungefähr anderthalb Jahren zu Ende, als ich mir mit unserem Sohn einen Dokumentarfilm über die Schlacht um Stalingrad ansah. Seit er laufen und sprechen kann, hat unser Sohn eine deutliche Vorliebe für Waffen und Krieg, was uns als Eltern, beide überzeugte Pazifisten, immer wieder herausgefordert und gezwungen hat  freundlich auf diese Vorliebe zu schauen und eine angemessene

    Art und Weise zu finden damit umzugehen. Unterdessen haben wir  große Bewunderung für diese zwei Leidenschaften im Leben unseres Sohns. Dass er, sowohl von Mutters- wie auch Vatersseite mit Ahnen verbunden ist, die durch den zweiten Weltkrieg stark beeinflusst und-oder schwer traumatisiert waren (wenn sie ihn überhaupt überlebt hatten), war mir als Mutter wohl bekannt, aber nicht im vollen Umfang seiner Bedeutung bewusst. Geschweige denn , dass ich auch nur eine Ahnung hatte, wie tief der Krieg in ihm und mir seine Spuren hinterlassen hat: bis in die Art und Weise seiner Wahrnehmung und wie sein Hirn funktioniert.

    Weil unser Sohn so hartnäckig an seinem Interesse für Dokumentarfilme über den Zweiten Weltkrieg fest gehalten hat, lernten wir endlich mehr über das außergewöhnliche Schicksal meines  Großvaters : In diesem Film kam ein ganz neuer Aspekt des zweiten Weltkrieges zum Zuge, von dem wir bis dahin nichts wussten . Nicht nur Deutsche Veteranen berichteten , auch Russische. “Das Schlimmste war“ , erzählte ein Deutscher über achtzigjähriger Offizier „ dass die Russen eine ganze Division weibliche Soldaten und Offiziere aufs  Schlachtfeld schickten. Das Entsetzen unter den deutschen Soldaten und Offizieren war so groß, dass viele desertieren.“

    Eine russische Veteranin erzählte, dass es eine bewusste Entscheidung der russischen Armeeleitung war, nur Frauen in dieser Schlacht einzusetzen, weil sie ganz genau wussten , was mit der Moral der deutschen Soldaten passieren  würde wenn sie herausfänden, gegen wen sie kämpfen mussten. Die Russen hofften, dass viele sich weigern würden gegen Frauen zu kämpfen und dass die russische Armee auf diese Art und Weise schneller siegen  würde.

    Mann und Frau

    Die Aufgaben von Frauen und Männern waren im Nationalsozialismus ideologisch ganz deutlich abgegrenzt. Vor allem die Mutterrolle war für Frauen von größter Wichtigkeit. Der Mann/Vater sorgte fürs Geld und war der Beschützer der Familie. Die Frau/Mutter hatte eine natürliche Gabe möglichst viele Kinder zu gebären und dem Volk insofern zu dienen, dass sie mithalf die arische Rasse zu verbreiten. „Die Frau muss schön sein und Kinder gebären. Der Mann sorgt für Nahrung und tötet den Feind“1. Vor allem das Letzte war das was mein Großvater nicht verstehen konnte. Er konnte es einfach nicht fassen , als er von Angesicht zu Angesicht mit den russischen Soldatinnen auf dem Schlachtfeld stand, dass es wirklich Frauen waren, die da kämpften. Für ihn war es nicht nur unvorstellbar sondern undenkbar, dass Frauen auch töteten. Frauen waren für das Leben geben zuständig. In seinem Weltbild war kein Platz für tötende Frauen, das hätte in seiner Vorstellung bedeutet, dass auch alle anderen Annahmen über Rollenverteilung, eigene Identität und was richtig und falsch war, so über den Haufen geworfen würden, dass von seiner eigenen Identität nichts mehr übrig geblieben wäre. Auf dem Schlachtfeld gibt es nur einen Modus operandi: ich töte den Feind, sonst tötet er mich.

    Weil der Feind in diesen Falle ein Gegenüber war, das weder in die Kategorie Feind, geschweige denn in die Kategorie Frau passte, blieb meinem Großvater nichts anderes übrig als es als das Böse zu bezeichnen, etwas das mit ihm selbst nichts mehr zu tun hatte.

     

    Weil die Repräsentantin der „Lernschwierigkeiten unseres Sohns” in der Aufstellung in Groningen zum Repräsentanten meines Großvaters sagte : „Du bist das Böse.” und der Repräsentant meines Großvaters darauf antwortete: „Nein, du bist das Böse“, gleichzeitig eine andere Repräsentantin die Bemerkung „Du musst alles unter Kontrolle halten” an  meine Repräsentantin richtete, konnte ich nur die Schlussfolgerung ziehen, dass die Lernschwierigkeiten jemanden repräsentieren mussten, der ein Leben genommen hat, nämlich das Leben meines Großvaters. Logisch eigentlich, wenn man miteinbezieht, dass sich das alles während der Schlacht um Stalingrad abgespielt hat, wo mein Opa gekämpft hat und  „gefallen ist“. Die Einsicht, dass er am Ende nicht nur ein Täter, sondern  zum Schluss selbst auch ein Opfer geworden war, war  für mich total neu und schlussendlich – trotz der darin liegenden Tragik – befreiend. Die Tatsache, dass jetzt endlich die ausgeschlossene Person in unserem System gesehen wurde, nämlich die unbekannte Täterin, die natürlich auch dazu gehört, hat zu dieser Befreiung wesentlich beigetragen. Weil mein Großvater so starr an seinem Glauben, geformt durch das Weltbild, die

    Wertvorstellungen und Rollenbilder der nationalsozialistischen Gesellschaft, festgehalten hat konnte er die Frau, die ihn getötet hat nicht als Mitmenschen wahrnehmen. Sie wurde reduziert zum Begriff :  „Das Böse“. Genau so wie mein Großvater, durch die Augen der russischen Soldatin betrachtet, aufgewachsen mit der Indoktrination der russischen Kriegsmaschinerie und der dazugehörenden Ideologie, auch nur noch das Böse personifizierte. So blieben diese zwei Seelen miteinander verwoben, beeinflussten aus dem Totenreich meine Wahrnehmung, mein Verhalten, das Fühlen und Handeln unseres Sohns und die Interaktionen zwischen uns, weit über Ihren wirklichen Tod hinaus.

    Dass der Repräsentant meines Großvaters und die Repräsentantin der

    Lernschwierigkeiten sich nach Beendung der Aufstellung noch umarmten, wäre mir fast entgangen. Die Begleiterin der Aufstellung hat mir auf die Schulter getickt und mich darauf hingewiesen, dass sich hinter meinen Rücken noch etwas ganz Wichtiges abspielte. Dadurch konnte ich sehen und  fühlen, dass sich die zwei Seelen-zuerst noch in einander verdreht, auf den Fußboden sinkend- sich mit Hilfe der körperlichen Umarmung voneinander lösen konnten um jede für sich in die Erde fließend Ruhe zu finden.

    Diese Bild und der Satz: „Frauen töten auch“ war mir in den Monaten nach der

    Aufstellung eine große Hilfe. Jedes Mal, wenn ich wieder Schwierigkeiten mit dem Verhalten unseres Sohns erlebte, wiederholte ich den Satz und das Loesungsbild innerlich , wie ein Mantra.

    Unterdessen haben sie sich in den Hintergrund zurueckgezogen. Ich habe in den Wochen nach der Aufstellung zu unserem Sohn gesagt, dass die Russen eine ganz wichtige Rolle in unserer Familiengeschichte gespielt haben.

    Wir haben zusammen für die russische Soldatin und alle anderen Opfer eine Kerze angezündet und sie mit Demut gebeten freundlich auf uns zu schauen. Unsere Familie muss jetzt nicht mehr „im Krieg“ leben. Ich kann endlich unseren Sohn ohne Verstrickung seinen eigenen Weg gehen lassen, ihn auch ans Schulsystem überlassen und nur noch seine liebevolle Mutter sein.

    Wir haben seither keinen einzigen Dokumentarfilm über den zweiten Weltkrieg mehr gesehen.

    Wir haben unterdessen große Bewunderung für diese zwei Leidenschaften im Leben unseres Sohns. Dass er, sowohl von Mutters- wie auch Vatersseite mit Ahnen verbunden ist, die durch den zweiten Weltkrieg stark beeinflusst und-oder schwer traumatisiert waren (wenn sie ihn überhaupt überlebt hatten), war mir als Mutter wohl bekannt, aber nicht im vollen Umfang seiner Bedeutung bewusst. Geschweige denn , dass ich auch nur eine Ahnung hatte, wie tief der Krieg in ihm und mir seine Spuren hinterlassen hat: bis in die Art und Weise seiner Wahrnehmung und wie sein Hirn funktioniert. Seit 1945 ist es Frieden und doch hat der Krieg auch mich als Frau und Mutter auf der Seelenebene noch immer in seinem Bann. Nicht mehr würgend, wie in meinen ersten 30 Lebensjahren, aber er ist immer noch nachdrücklich anwesend.

    Ich neige mein Haupt in Demut und bin dankbar, dass das Leben weitergegangen ist, im vollsten Verständnis, dass die Toten wie die Lebenden miteinander verwoben sind im bunten Teppich von allem was ist.

     

     

     

    “Die Frau hat die Aufgabe schön zu sein und Kinder zu gebären, der Mann zorgt für

    Nahrung und tötet den Feind ”{1}

    Zitat aus: Schneider, Wolfgang: Frauen unterm Hakenkreuz, Hamburg 2003, S. 15.